Massage bij diabetes een gewaardeerde behandelmethode

Herdrukt met toestemming van het april / mei 2006 nummer van Massage Magazine, copyright 2006 door Doyle Group, Inc., Ponte Vedra Beach, FL 32082. Alle rechten voorbehouden. Het artikel is vertaald door Masseurs Netwerk Nederland en mag met toestemming van Mary Rose gepubliceerd worden op www.masseursnetwerk.nl 

Door Mary Kathleen Rose

 

Inleiding

“Diabetes hebben is een fulltime baan.” Mijn oudere broer John, zelf een diabeet sinds zijn 18e, sprak deze woorden tegen me in de eerste dagen na mijn diagnose van Diabetes type 1. Ik was opgenomen in het ziekenhuis met diabetische ketoacidose, een levensbedreigende aandoening, die het gevolg is van de vernietiging van de insuline producerende cellen in de alvleesklier. Zonder insuline kan glucose in het bloed de cellen niet binnenkomen en een overmatige afgifte van vrije vetzuren zuren veroorzaakt hoge ketonen niveaus in het bloed en de urine. Deze zure toestand ontwikkelt zich in enkele uren of dagen en gaat gepaard met symptomen als vermoeidheid, buikpijn, misselijkheid. Het veroorzaakt ook uitdroging, een verstoorde elektrolytenbalans, snelle ademhaling, coma en mogelijk de dood.

Het was 1985 en ik was recent afgestudeerd aan een massage school. Achteraf gezien had ik de klassieke vroege tekenen en symptomen van diabetes al enkele weken ervaren: vermoeidheid, overmatige dorst, veelvuldig urineren en gewichtsverlies. Ik was 34 en dacht dat ik aan deze genetische ziekte, die mijn broer en zus veel eerder in het leven hadden ontwikkeld, was ontsnapt. Ik was me bewust van enkele van de complexiteiten van de ziekte, maar de volledige impact van John’s woorden, “Diabetes hebben is een fulltime baan”, begon toen pas tot me te dagen.

Ik had geen tijd om te beslissen of ik de taak om voor deze ziekte te zorgen wilde hebben. Binnen twee dagen na de diagnose op de eerste hulp was ik aan het leren mezelf te injecteren met levensreddende insuline en om mijn bloedglucose meerdere keren per dag te testen. De spontaniteit die ik in mijn levensstijl had gewaardeerd werd vervangen door de noodzaak om regelmatig calorie-gecontroleerde te eten en om doorlopend medicijnen en bloedglucose te monitoren. Ik ervoer veranderende stemmingen en fysieke sensaties veroorzaakt door mijn fluctuerende lichaamschemie. Maar net zoals mijn familieleden, en vele andere vrienden en kennissen met deze ziekte, heb ik me aangepast om een gezond, productief leven te leiden.

Door mijn massageopleiding had ik ook een besef van de voordelen van massage voor de algehele gezondheid. Omdat ik op regelmatige basis massage bleef ontvangen, kon ik deze voordelen uit eerste hand observeren – en pleiten voor massage als een nuttige therapie voor andere diabetici.

Typen Diabetes

Diabetes is een ziekte die zich kenmerkt door een verminderd glucosemetabolisme, welke het gevolg is van een ontoereikende productie of gebruikmaking van het hormoon insuline, een essentiële stof die nodig is om voedsel (vooral koolhydraten) in energie om te zetten. Insuline regelt de overdracht van glucose (suiker) uit de bloedbaan naar de cellen van het lichaam. De ziekte wordt voornamelijk gediagnosticeerd door de aanwezigheid van een abnormaal hoge glucosespiegel in het bloed. De cellen worden uitgehongerd door een gebrek aan energie, waardoor de persoon vermoeid wordt. Overtollige suiker komt in de urine terecht en veroorzaakt frequent urineren en overmatige dorst, de meest voorkomende symptomen van de ziekte.

Na verloop van tijd leidt een verhoogde bloedglucosespiegel tot complicaties, die op cellulair niveau schade veroorzaken. Vooral cellen in de ogen, nieren, het hart, de bloedvaten en het zenuwstelsel zijn vatbaar voor beschadiging. Zonder goede controle van de bloedsuikerspiegel wordt een diabetespatiënt kwetsbaarder voor retinopathie, neuropathie, nier- en hartaandoeningen. Er zijn ook veranderingen in het bindweefsel van het lichaam, wat leidt tot verdikking of verstijving van de fascia rond de spieren en organen.

De meeste mensen met deze ziekte hebben een genetische aanleg voor een van de volgende typen:

  • Diabetes type 1 (insuline afhankelijke diabetes mellitus of IDDM): Dit betreft ongeveer 10% van het totaal aantal gevallen van diabetes. Omdat de insuline producerende eilandcellen van de alvleesklier zijn beschadigd of vernietigd, wordt iemand afhankelijk van insuline door reguliere injecties of door gebruik te maken van een insulinepomp (een apparaat op batterijen dat insuline de buikwand in pompt). Hoewel het een genetische ziekte is, kan het ontstaan van de eerste symptomen worden veroorzaakt door fysieke of emotionele stress. Het neigt eerder/op jongere leeftijd te ontstaan dan diabetes type 2, maar leeftijd is niet de bepalende factor voor de diagnose.
  • Diabetes type 2 (niet- insuline afhankelijke diabetes mellitus of IDDM): Betreft ongeveer 90% van alle diabetespatiënten. Dit type komt vaker voor bij mensen ouder dan 40. Bij deze diabetespatiënten produceert de alvleesklier wel insuline, maar zijn de cellen die insuline gebruiken er resistent voor. Type 2-diabetici kunnen orale medicatie nemen om insulineresistentie te verminderen of de gevoeligheid van cellen voor insuline te verhogen. Sommigen moeten ook insuline innemen. Vaak verbeteren levensstijlmaatregelen, zoals het verliezen van gewicht en/of toenemende lichaamsbeweging, de efficiëntie van insuline.

Hoewel ze veel minder vaak voorkomen, hebben andere soorten diabetes kenmerken van Type 1 of Type 2. Ook is er een significante trend in de richting van grotere aantallen kinderen met type 2 diabetes, met in het bijzonder een link naar overgewicht en een sedentaire levensstijl.

Verschillende factoren zijn betrokken bij het handhaven van een goede controle over diabetes. Iemand zonder diabetes behoudt bloedglucosewaarden van 80-120 mg / dl, ongeacht de voedselinname of de hoeveelheid lichaamsbeweging. Het doel bij het managen van diabetes is om dit bereik te benaderen door middel van geschikte medicatie (insuline voor Type 1 of orale medicatie voor Type 2), gecontroleerde calorie-inname (met name van koolhydraten), regelmatige lichaamsbeweging (wat de insuline-efficiëntie verhoogt) en stressmanagement. (Stresshormonen interfereren met de efficiëntie van insuline en zorgen voor het behouden van een vicieuze cirkel.)

Diabetespatiënten gebruiken gespecialiseerde monitoren en teststrips om hun bloedglucosespiegel (BG) te bepalen. Als de BG hoog is, moeten ze wellicht meer insuline injecteren of op een andere manier hun behandeling aanpassen. Als de BG laag is kunnen ze koolhydraten eten of drinken om de BG weer naar een normaal bereik te brengen. Het succesvol leren omgaan met diabetes is een continu proces, dat toewijding vereist wanneer men zich leert aanpassen aan zijn individuele medische en leefstijlregime.

Voordelen van Massage

1. Ontspanning: Het belangrijkste voordeel van massage voor een diabetespatiënt is ontspanning. Leven met diabetes is inherent een stressvolle toestand, omdat men zich aanpast aan de praktische vereisten van een evenwichtige inname van insuline of orale medicatie met bloedglucosecontrole, voeding en lichaamsbeweging. Zorgen over complicaties, of angst met betrekking tot werk of persoonlijke relaties kunnen het stressniveau verhogen. Stresshormonen interfereren met de efficiëntie van insuline, wat een vicieuze cirkel in stand houdt. Vakkundige aanraking kan een diepgaand effect hebben op de chemie van het lichaam, waardoor de productie van stresshormonen wordt verminderd, met als gevolg gunstige effecten op de bloedglucosespiegel. Door het zenuwstelsel te kalmeren kan massage broodnodige rust en een geruststellend gevoel van welzijn naar het lichaam brengen.

Renee Dennis, 50, is al meer dan vijf jaar diabetes en ontvangt regelmatig massages. Ze stelt dat massage haar helpt te ontspannen, wat gunstige effecten heeft op haar bloedglucosewaarden. “Massage moedigt me aan om meer fysiek bezig te zijn en voor mijn lichaam te zorgen door middel van voeding en lichaamsbeweging, “zegt ze. “Het brengt me in contact met mijn lichaam en helpt me om tekenen van verandering in verband met mijn diabetes te herkennen.”

Mary Jones, die ook met diabetes leeft, zegt: “Ik vind dat massage me doet denken aan hoe mijn lichaam zich zonder stress kan voelen – met volledige mobiliteit. Het maakt me energiek, zodat ik alle dingen kan doen die ik moet doen.”

In 1997 publiceerde Diabetes Spectrum, het tijdschrift van de American Diabetes Association, een studie uitgevoerd door Tiffany Field en anderen van het Touch Research Institute: “Massagetherapie verlaagt de bloedsuikerspiegels bij kinderen met diabetes mellitus.” De studie omvatte 20 kinderen met diabetes, die willekeurig werden toegewezen aan een aanrakingstherapie groep of een ontspanningstherapie groep. Beide behandelingen werden 30 dagen gedurende 20 minuten door de ouders gegeven vóór het slapengaan. De onmiddellijke effecten van de aanrakingstherapie waren verminderde ouderangst en depressieve stemming en verminderde kinderangst, onrustigheid en depressie. Gedurende de periode van 30 dagen verbeterde de naleving van de insuline- en voedselregulering en namen de bloedglucosewaarden af van 159 tot binnen het normale bereik van 121.

2. Circulatie: Massage helpt de lokale circulatie van bloed en lymfe te verhogen, waardoor het proces van het voeden van het lichaam op cellulair niveau wordt vergemakkelijkt. Dit kan het wondhelingspotentieel in oppervlakkige weefsels helpen bevorderen. Sommige mensen zijn bezorgd dat massage de opname van insuline op de injectieplaats kan versnellen. Deze bezorgdheid is grotendeels ongegrond, omdat insuline meestal wordt geïnjecteerd in het onderhuidse weefsel, vanwaar het langzaam de bloedbaan in diffundeert. Zelfs krachtige massage zou minder effect hebben op de circulatie van insuline dan wanneer iemand een korte wandeling zou maken. Ook gebruiken de meeste diabetespatiënten die insuline injecteren een combinatie van traag werkende insuline voor het basale (achtergrond) metabolisme en sneller werkende insuline voor de maaltijd. Degenen die een insulinepomp gebruiken kunnen de snelheid waarmee insuline het lichaam wordt ingebracht bepalen.

3. Myofasciale effecten: verhoogde bloedsuikers veroorzaken een verdikking van het bindweefsel bij de diabetespatiënt, wat op zijn beurt de mobiliteit en elasticiteit van het myofasciale systeem beïnvloedt. Dit kan worden opgemerkt in algemene stijfheid in de spieren, pezen en ligamenten, evenals een verminderd bewegingsbereik in de gewrichten. Stresshormonen dragen ook bij aan chemische veranderingen in het bindweefsel, waardoor een kleverigheid tussen de fascia-lagen ontstaat. Massage kan dit effect aanzienlijk tegengaan. Massage werkt rechtstreeks samen met de spieren en bindweefsels in het lichaam, waardoor betere mobiliteit in het lichaam wordt bevorderd. Bewegingsoefeningen en rekken zijn ook belangrijk om de flexibiliteit en gezondheid van het myofasciale systeem te bevorderen.

Waarschuwingen en overwegingen

Voorkeuren voor massage variëren tussen diabetespatiënten, net zoals in de hele bevolking. De diabetespatiënten die ik in de afgelopen jaren heb geïnterviewd en die regelmatig worden gemasseerd, genieten van alles, van diepe weefselmassage tot energiewerk, met de nadruk op ontspanning. Vanwege de dichtheid van bindweefsel vind ik dat het het beste is om langzaam te werken, waardoor er tijd is voor een diepe verbinding en een brede compressie in de spiermassa. Het is belangrijk om de cliënt te vragen naar de druk en de technieken die u gebruikt, hierbij feedback aan te moedigen en daarop adequaat te reageren.

Hoewel massage een zinvol aspect is van complementaire gezondheidszorg voor diabetespatiënten zonder complicaties, moeten er voorzorgsmaatregelen genomen worden voor patiënten die lijden aan complicaties. Een punt van zorg is perifere neuropathie, een aandoening die schade aan de motorische zenuwen veroorzaakt. Een cliënt met deze aandoening kan pijn, gevoeligheid of gevoelloosheid in de voeten ervaren. Druk kan dan mild tot extreem ongemak veroorzaken. Ik merk dat langzame, brede en allesomvattende compressie van de voeten verlichting kan brengen. Te lichte of snelle druk is kietelend en irriterend. Als de cliënt erg gevoelig voor kietelen is, kan het het beste zijn om door de sokken heen te masseren. Het is belangrijk om te werken met de feedback van de cliënt.

Carol Laursen, 46, is al 36 jaar een type-1 diabetespatiënt en heeft advies voor masseurs. Laursen ontvangt massage voor verlichting van stress, chronische pijn en stijfheid in de nek en schouders, evenals voor een betere doorbloeding en mobiliteit. Het is niet alleen belangrijk om te vragen naar het comfort van de gebruikte technieken, zegt ze, “maar vraag in het algemeen naar het comfort van de cliënt. Ik heb bijvoorbeeld een hekel aan het gebruik van een gezichtskussen en geef er de voorkeur aan om een zacht kussen onder mijn borst te leggen en mijn voorhoofd op een opgerolde handdoek te laten rusten of mijn hoofd naar de zijkant te draaien. Ik adem makkelijker op die manier.” Ze benadrukt dat een goede communicatie en een respectvolle houding essentieel zijn voor de ervaring van een waardevolle massage. Dit betekent aandacht voor andere behoeften van de cliënt, zoals voorkeuren met betrekking tot temperatuur, keuze van lotions of muziek.

Laursen is een van de steeds grotere aantallen diabetespatiënten die een insulinepomp gebruiken. Ze waarschuwt massagetherapeuten dat er geen massageolie op de pomp, slangen of de infusieplaats moet komen. Andere diabetespatiënten injecteren in verschillende delen van het lichaam, waaronder de buik, billen, benen of armen. Af en toe ziet u enkele plaatselijke blauwe plekken. Over het algemeen is dit geen probleem, maar vraag de cliënt of zij liever hebben dat u de injectieplaats niet masseert.

Diabetespatiënten kunnen problemen hebben met een verstoorde bloedsomloop, wat leidt tot zweren of schade aan weefsels, vaak in de extremiteiten. Vermijd elke druk op zweren, open wonden of bloeduitstortingen. Vermijd bij complicaties met ligamenten, pezen of gewrichten het gebruik van diepe druk of overmatige beweging. Werk liever langzaam en gebruik rustige beweging volgens de voorkeur van de klant. De warmte van volledig contact met de hand, wat het contact met de handpalm benadrukt, kan een rustgevende verlichting bieden voor stijve spieren en fascia.

Voor het werken met cliënten met ernstige complicaties adviseer ik Comfort Touch te trainen, een verzorgende vorm van acupressuur massage die ik heb ontwikkeld voor het werken met ouderen en zieken. Samen met de juiste technieken benadrukt het het belang van een respectvolle, niet-oordelende houding, gekoppeld aan de intentie om comfort te bieden. Deze aanpak werkt wanneer de cliënt relatief actief en krachtig is en conventionele massage kan verdragen, maar ook wanneer de cliënt ernstig is getroffen door complicaties.

Massage als onderdeel van gezondheidszorg bij Diabetes

Met de hier gepresenteerde informatie zou u in staat moeten zijn om de fysieke en psychologische voordelen van massage aan te bieden aan diabetespatiënten die naar u toe komen in uw praktijk. U kunt ook overwegen om contact te leggen met lokale diabetes voorlichters of steungroepen om een zittende massage of voetmassage aan te bieden.

Diabetes hebben is een fulltime baan, die dagelijks aandacht en zorg vereist. Massage biedt een geweldige manier om mensen met deze chronische aandoening te ondersteunen.

Over de auteur

Mary Kathleen Rose, CMT, is al meer dan 20 jaar actief in het geven van massage en onderwijs op het gebied van massage en wellness. Ze houdt toezicht op het massage programma bij HospiceCare in de Boulder en Broomfield Counties in Colorado en is de ontwikkelaar van Comfort Touch: Verzorgende Acupressuur voor Ouderen en Zieken. Ze is de auteur van de Gift of Touch, Rouwverwerking: omgaan met rouw en verlies, en producent van de video Comfort Touch Massage voor ouderen en zieken. Ze is te bereiken op www.comforttouch.com.

Bronnen

American Diabetes Association. 1-800- DIABETES (1-800-342-2383).
http://www.diabetes.org

Diabetes Health Magazine. See online version at www.diabeteshealth.com.

Diabetes Mall. www.diabetesnet.com. Source for books and resources on diabetes.

Walsh, J., Roberts, R., Varma, C., Bailey, T. Using Insulin: Everything You Need for Success with Insulin. Torrey Pines Press, 2003.

Walsh, J.; Roberts, R. Pumping Insulin: Everything You Need for Success with an Insulin Pump: Fourth Edition. Torrey Pines Press, 2006.